Doğudan Yükselen Işık: Büyük Selçuklular

II. Kılıçaslan tarafından Miryakefalon’da bozguna uğratılan İmparator Manuel Komnen sonrası Anadolu, Türkler için gerçekten vatan hüviyetine büründü. Alparslan’ın oğlu Melikşah ve veziri Nizâmülmülk zamanında, Büyük Selçuklular en parlak dönemine eriştiler. Marmara kıyılarına kadar Anadolu’nun dörtte üçü, Kudüs, Antakya, Urfa, Halep, Şam, Selçuklu idaresine girdi.

Mostar Dergisi Mart 2017 Vakanüvis

Vakanüvis / Okay Tiryakioğlu

Roma ve Çin medeniyetlerinin inkıtaa uğradığı dönemde, doğuda Sâsânîler’in yükselişi başlamıştı. Bugünkü İran yaylası ve civarında yayılan Sâsânî uygarlığı, 3 ve 8 yüzyıllar arasında, Akdeniz’den, Hindistan ve Uzakdoğu’ya giden ticaret yollarında üstünlüğü ele geçirdi. Hıristiyan Roma ile Zerdüşt Sâsânîler arasındaki iktisadî ve dinî harpler, 630’da, Doğu Roma’nın Kudüs’ü ele geçirmesiyle Roma’nın lehine döndü. Ancak bu iki düşman uygarlık için şimdi, daha büyük ve gün geçtikçe derine zuhur eden yeni bir medeniyetin tehlikesi belirmişti: İslâm. Müslümanlar, Hazreti Ömer (r.a) döneminde, Ebû Ubeyde bin Cerrah (r.a) önderliğinde Kudüs’ü ele geçirdiler ve Asya içlerine kadar, esas manasıyla, yürekten yüreğe sızmaya başladılar. Doğu Roma, yeni bir hamle peşindeydi artık. Ancak bu defa da Bağdat’ı kontrol altında tutan yeni ve büyük bir İslâm gücüyle karşılaştılar. Bunlar, XI. yüzyılın ikinci yarısında, Selçuk hanedanı etrafında toplanmış olan Oğuz boylarıydı. Parçalanmış Roma’nın doğu kanadı için yenilgi kaçınılmaz görünüyordu. Çünkü Selçuklu Devleti, İslâm birliğinin de yeni adıydı.

Dandanakan Muharebesi

Selçuklu ailesi, Oğuzların Üçok kolundan ve Kınık boyundandır. Aral Gölü ve Hazar arasına yerleşen bu Oğuz kabilelerinin sembolü, “üç kuş”tu. Selçuk Bey, Seyhun Irmağı ile Hazar Denizi arasında bağımsız olabilmek için Oğuz Yabgusu’na başkaldırmış ve 960 senesinde Cend şehrine gelerek İslâmiyet’i kabul etmiş, nüfuzunu sağlamlaştırmıştı. Diğer Türk boyları, ağır ağır bu güçlü beyin etrafında toplanıyorlardı. Selçuk Bey’in vefatının ardından, önce büyük oğlu Arslan Bey’in etrafında birleşen Selçuklular, sonradan, kardeşi Mikâil Bey’in çocukları olan Tuğrul ve Çağrı kardeşler ve Arslan Yabgu’nun evlatları etrafında iki kola ayrıldılar. Birinci kol, Büyük Selçuklu Devleti’ni Irak, Kirman ve Suriye’de kurdu. Arslan Yabgu’nun torunları ise, Anadolu Selçuklu Sultanlığı’nı oluşturdular.

Yazının devamı; Mostar Dergisi Mart 2017 sayısında.