Honore De Balzac ve İnsanlık Komedyası

Fransız Devrimi’nin aydınlık ve karanlık yüzlerini, aile ilişkilerinin mutlu ve mutsuz yönlerini, şehir ve cemiyet yaşamının riya yüklü utanmazlığını, siyasî ve ekonomik güç sayesinde ezen ve ezilenlerin hayatlarını tarafsız bir şekilde topladığı külliyatına Balzac, Dante’nin İlahi Komedya’sına nazire yaparak “İnsanlık Komedyası” ismini verdi. 1789 Bastille Baskını süreciyle başlayan Fransız Devrimi esnasında, toplumsal kalıpların günbegün ilerleyen; çatırdayan ilişkilerini anlatırken, iyiyi ve kötüyü bu derece saf ve tarafsız bir şekilde ortaya koyabilen yazara pek rastlanmaz.

İnsanlık Komedyası

Edebiyatta Realizm’in kurucu babası olarak kabul edilen Balzac’ın eserlerinde, Cumhuriyetçiler ve Kraliyetçiler arasında, 1830’da ülkeden firar eden X. Charles’e kadar olan dönemde olup biten tüm çekişme, olanca çıplaklığıyla verilir. İnsan ve toplumun bu çatışmadaki görkemli fikirlerinin, çoğu zaman, aslında kendi çıkarlarını korumaya yönelik birer paravan olduğunu ispat eder. Kaleminin bu şiddetli mücadelesi esnasında, kendi çağı ve çok daha ötelerine şöyle seslenir, “Gençlik adaletsizliğe doğru yöneldiği zaman, bilincin aynasına bakmayı göze alamaz. Oysa olgunluk çağı kendini bu aynada görür. Yaşamın bu iki
evresindeki tüm ayrım buradadır.” İnsanlık Komedyası’nın en ustalıklı taraflarından biri de, aile ilişkilerinde, bilhassa ekonomik ve sosyal kaygılardan doğan endişeleri büyük bir ustalıkla yansıtabilmesidir. İki cins arasındaki bu algı karmaşasını kısaca şöyle özetler, “Kadınlara hangi erkekleri aradıklarını sorun, ‘Hırslıları’ derler. Öteki erkeklere göre, hırslılar daha kudretli, yürekleri daha sıcaktır; kanlarında daha çok demir vardır. Kadın da güçlü olduğu sıralarda kendini öyle mutlu, öyle güzel bulur ki, parçalanmak tehlikesi altında da olsa, üstün bir gücü olanı, bütün erkeklere yeğ tutar.”

Yetimhane

Peki, bu güçlü realizmin altında yatan temel sebepler nelerdi? Balzac’ın babası Bernard François, 1797 yılında, Paris’in soylu ailelerinden biri olan, üstelik kendisinden otuz bir yaş genç olan Anne Charlotte Laure Sallambier ile evlendi.

Ömer Kara’nın hazırladığı yazının devamı Mostar Dergisi Eylül 2017 sayısında.